Παρασκευή, 26 Ιουλίου 2013

Οι ψυχολογικές επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης

Η λέξη «Κρίση» στα κινεζικά απεικονίζεται
 με τα σύμβολα για τον Κίνδυνο και την Ευκαιρία.
 (Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι).


Ναι, πάνε χρόνια που η οικονομική κρίση έχει απλωθεί στην χώρα μας σαν ένα τεράστιο μαύρο σύννεφο που κατά τόπους ρίχνει κεραυνούς, αστραπές και καταιγίδες. Ναι, πλέον όλοι λίγο πολύ έχουν βιώσει στην προσωπική και την οικογενειακή τους ζωή τις επιπτώσεις της κρίσης. Αύξηση φόρων, μειώσεις μισθών, περικοπές επιδομάτων, έξοδα που τρέχουν παράλληλα με απολύσεις και αυξημένα επίπεδα ανεργίας.
Η έλλειψη εργασιακής απασχόλησης πλήττει νέα άτομα με σπουδές ανωτάτου επιπέδου που δεν τους δόθηκε ακόμα η ευκαιρία να δουλέψουν αλλά και μεγαλύτερης ηλικίας άτομα που ύστερα από έτη δουλειάς έμειναν χωρίς μισθό, χωρίς ένσημα και με διάφορα χρέη.
Είναι εύκολο να σκεφτεί κάποιος υπό το άγχος της επιβίωσης ότι χωρίς δουλειά δεν έχει ούτε χρήματα ούτε επαγγελματική ταυτότητα. Αυτό οδηγεί σε μια αίσθηση απώλειας και της κοινωνικής ταυτότητας, γιατί αλλοιώνονται οι σχέσεις, θολώνουν τα όνειρα και η ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο απομακρύνεται.
Σε μακρο-κοινωνικό επίπεδο αυτή η αλυσίδα δυσάρεστων σκέψεων οφείλεται στο ότι είμαστε μια δυτικού τύπου υπερ-καταναλωτική κοινωνία που επί σειρά δεκαετιών προωθούσε αγορές, δάνεια, νεοπλουτισμό, μια εύκολη, επιφανειακή εκδοχή της ζωής όπου το φαίνεσθαι ήταν πιο σημαντικό από το είναι, μια επίπλαστη αίσθηση ευημερίας. Είμαστε μια χώρα που έχει υποστεί χρόνια υποδούλωσης και φτώχειας και που έχει βασιστεί πολύ στις ξένες δυνάμεις για τη σωτηρία της χωρίς να επενδύσει σοβαρά στον μεγάλο πλούτο της τόσο σε παραγωγή προϊόντων όσο και στην «παραγωγή» ανθρωπίνου δυναμικού. Η ύφεση στην οποία βρισκόμαστε τώρα πρέπει να αποτελέσει εφαλτήριο βήμα για αλλαγές και στροφή σε εγχώριες παραγωγές και επενδύσεις.
Σε ατομικό επίπεδο, η φτώχεια πάντα φοβίζει και δημιουργεί ανασφάλεια. Η ανεργία αφήνει πληγές στον ψυχοσυναισθηματικό κόσμο του πολίτη και επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα των σχέσεων του. Αναλυτικότερα, όταν κάποιος μένει άνεργος καλείται να αντιμετωπίσει απότομες αλλαγές στον τρόπο ζωής του. Η μείωση των εσόδων με τις ανάγκες και τα έξοδα να αυξάνονται δυσανάλογα,  αποτελεί πραγματική απειλή για την επιβίωση του ανέργου. Το κράτος πρόνοιας χωλαίνει και αδυνατεί να βοηθήσει τον αυξημένο αριθμό οικονομικά ασθενέστερων ατόμων-οικογενειών. Οι φιλανθρωπικές οργανώσεις και η εκκλησία αναλαμβάνουν σημαντικό κομμάτι στη βοήθεια αυτών των ατόμων-οικογενειών με τις δωρεές, τα συσσίτια και την δωρεάν παροχή ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης.
Ωστόσο, κάποιος που έβγαζε το ψωμί του τίμια και με τον ιδρώτα του και ήταν ικανοποιημένος από τη ζωή του, τώρα που πρέπει να ζητάει και να δέχεται βοήθεια από άλλους (είτε από φορείς και υπηρεσίες είτε από συγγενείς), μπορεί να βιώνει επιπλέον συναισθήματα απελπισίας, ανημποριάς, απογοήτευσης και θυμού. Νιώθει ότι θίγεται η αξιοπρέπεια του και ότι χάνει τον έλεγχο. Η οικονομική ανεξαρτησία του έδινε την αίσθηση της ελευθερίας. Μπορούσε να αγοράσει ό,τι θέλει, μπορούσε να πάει όπου επιθυμούσε, μπορούσε να επενδύσει τα χρήματα του για προσωπική βελτίωση, για σπουδές, για την τέχνη και το θέατρο, για την διακόσμηση, την ομορφιά και τον καλλωπισμό. Όταν όμως δεν υπάρχει δουλειά, χάνεται αυτή η αίσθηση ελευθερίας. Γιατί, έρχεται αντιμέτωπος με τις βασικότερες ανάγκες επιβίωσης, τη σίτιση και τη στέγαση. Όλα τα άλλα έρχονται πια σε δεύτερη μοίρα.
Πρόκειται για μια τεράστια απώλεια. Ένα πένθος. Και παράλληλα για μια πολλή στρεσογόνος κατάσταση. Δηλαδή, βιώνει ο άνεργος άγχος για το μέλλον του και την επιβίωση του και πένθος για αυτά που είχε και έχασε. Είναι ένα εκρηκτικό κοκτέιλ ορμονών που επηρεάζουν αρνητικά το συναίσθημα και τη σκέψη του ατόμου. Στην καθημερινότητα αυτό μεταφράζεται ως νευρικότητα, φωνές, απότομα ξεσπάσματα θυμού, υπερευαισθησία, γκρίνια, απαισιοδοξία, δυσκολία εύρεσης ενδιαφέροντος σε απλές δραστηριότητες, δυσκολίες συγκέντρωσης, παράλογες σκέψεις, καταστροφολογίες, αλλαγές στον ύπνο, αλλαγές στην όρεξη, μελαγχολία, κατάθλιψη, καταχρήσεις ουσιών, διάφορα προβλήματα υγείας, ψυχοσωματικά συμπτώματα, αυτοκτονίες.
Η ανεργία είναι μια πραγματικά επικίνδυνη κατάσταση για την ψυχική ισορροπία του ατόμου που επηρεάζει τον ίδιο και το κοντινό περιβάλλον του. Γιατί αν σε μια οικογένεια ο ένας από τους δυο συζύγους είναι άνεργος, ή ακόμα χειρότερα αν είναι και οι δυο άνεργοι, αυτό επιφέρει αλλαγές στους ρόλους. Αλλαγές στην ισορροπία της οικογένειας. Μπορεί να προκληθούν προστριβές μεταξύ του ζευγαριού και αν υπάρχουν παιδιά, αυτό να στραφεί και εναντίον των παιδιών με παραμέλησή τους, σωματική ή ψυχολογική κακοποίησή τους ή απλά με το να γίνονται θεατές των καυγάδων των γονέων τους.
Το πώς θα αντιμετωπίσει ο κάθε ένας το άγχος ενδεχόμενης απώλειας εργασίας αλλά και την ίδια την ανεργία και το πόσο γρήγορα θα επανέλθει η λειτουργικότητά του σε φυσιολογικά επίπεδα, εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Από το αν για παράδειγμα, υπάρχει υποστηρικτικό πλαίσιο από συγγενείς, φίλους, σύζυγο, γονείς, οι οποίοι θα προσφέρουν βοήθεια χωρίς να θίγουν την αξιοπρέπεια και την αυτό-εικόνα του ανέργου. Από το αν το ίδιο το άτομο έχει ανθεκτική προσωπικότητα σε δύσκολες καταστάσεις, αν έχει μάθει να αυτο-προσδιορίζεται και να ενεργεί με τη λογική αντί να εξαρτάται από εξωτερικές καταστάσεις και να περιμένει παθητικά μια αλλαγή. Αν έχει άμυνες θετικές όπως το χιούμορ, αν διαθέτει την ικανότητα εναλλακτικής σκέψης και δράσης, αν μπορεί να εκτονώσει κάποια από τα αρνητικά του συναισθήματα με υγιείς τρόπους πχ μέσω της γυμναστικής, της συζήτησης, της αναζήτησης μιας αγκαλιάς ή αν δεν μπορεί μόνος του, τότε να αλλάξει τον τρόπο σκέψης του και τα συναισθήματα που τον κατακλύζουν μέσω της αναζήτησης επαγγελματικής βοήθειας.


 

Δεν υπάρχουν σχόλια :

Δημοσίευση σχολίου

Παρουσιάστηκε σφάλμα σε αυτό το gadget