Τετάρτη, 27 Νοεμβρίου 2013

Τι τύπου γονέας είστε;


«Ο απώτατος στόχος της ανατροφής ενός παιδιού δεν είναι να δημιουργήσουμε ένα υπάκουο και υποχωρητικό άτομο (…) αλλά ηθικά, υπεύθυνα άτομα που θα χαίρονται τη ζωή, θα κάνουν δικές τους επιλογές, θα έχουν καλές σχέσεις με φίλους, επιτυχημένους γάμους και θα γίνουν καλοί γονείς», (Gottman John, σ.22).

Για να γίνει αυτό φάνηκε από έρευνες ότι δεν αρκεί μόνο η αγάπη. Χρειάζεται και η ενσυναίσθηση και η κατάλληλη επικοινωνία παιδιών και γονέων. Έτσι, ανάλογα με τον τρόπο αντιμετώπισης των αντιδράσεων και συναισθημάτων των παιδιών τους, οι γονείς μπορεί να διαχωριστούν σε τέσσερις διαφορετικούς τύπους:
  1. Οι αποστασιοποιημένοι
  2. Οι επικριτικοί - αποδοκιμαστικοί
  3. Οι επιτρεπτικοί - παραχωρητικοί
  4. Οι συναισθηματικοί μέντορες
1. Όταν οι γονείς δεν θέλουν ή δεν ξέρουν πώς να χειριστούν τον θυμό, τη λύπη ή άλλα συναισθήματα του παιδιού τους με αποτέλεσμα να τα αγνοούν και να τα αποφεύγουν, τότε ανήκουν στους αποστασιοποιημένους γονείς. Μπορεί γενικά να μην δίνουν σημασία ούτε και στα δικά τους αρνητικά συναισθήματα. Δηλαδή, να έχουν την πεποίθηση ότι είναι επικίνδυνο να επικεντρώνεσαι στα άσχημα συναισθήματα και να φοβούνται μήπως χάσουν τον έλεγχο. Έτσι, στον θυμό, τον φόβο ή την λύπη του παιδιού τους μπορεί να αδιαφορούν περιμένοντας ότι με τον χρόνο θα περάσει κι αυτό, να γελάνε μειώνοντας τη βαρύτητά τους ή να αποσπούν την προσοχή του παιδιού ώστε να εξαφανίσουν αυτά τα συναισθήματα.
2. Οι επικριτικού τύπου γονείς δεν εγκρίνουν γενικά τις εκφράσεις των συναισθημάτων των παιδιών τους. Μπορεί μάλιστα να το τιμωρούν αν εκφράσει τα συναισθήματά του και απαιτούν από αυτό να φέρεται υπάκουα και με συγκεκριμένα πρότυπα. Τα αρνητικά συναισθήματα κυρίως θέλουν να καταπνίγονται γιατί δείχνουν κακό χαρακτήρα και γιατί πιστεύουν ότι πρέπει να είναι κανείς σκληρός για να επιβιώσει.
3. Στο άλλο άκρο βρίσκονται οι επιτρεπτικοί γονείς που αφήνουν το παιδί να εκφραστεί ελεύθερα. Παρηγορούν το παιδί αν βιώνει αρνητικά συναισθήματα και το αφήνουν να ξεσπάσει αν χρειαστεί. Δεν βάζουν όμως όρια και δεν δίνουν ιδιαίτερη καθοδήγηση. Έτσι, μπορεί πχ η ανεξέλεγκτη έκφραση του θυμού να φτάσει μέχρι και στην επιθετικότητα.
4. Ο τελευταίος τύπος του συναισθηματικού μέντορα είναι και ο ιδανικότερος τύπος γονέα. Πρόκειται για γονείς που ακούνε τα συναισθήματα των παιδιών τους και τα βοηθούν να εκφραστούν με τον κατάλληλο ανά περίσταση τρόπο. Αναγνωρίζουν επίσης και τα δικά τους συναισθήματα και προσπαθούν να μην δίνουν συνέχεια έτοιμες λύσεις στα παιδιά τους αλλά να τα μάθουν πώς να χειρίζονται διάφορες καταστάσεις. Δείχνουν ευαισθησία και στοργή, δεν βιώνουν άγχος ή σύγχυση όταν το παιδί εκφράζει τα συναισθήματά του και διδάσκουν δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων.


Παράδειγμα:  
Η μαμά έχει καθυστερήσει στην δουλειά της γιατί ο τρίχρονος γιος της αρνείται να βάλει το μπουφάν του για να πάει στον παιδικό σταθμό. Ήδη έχει προηγηθεί ένταση μεταξύ τους για το ποια παπούτσια θα φορέσει. Το παιδί δεν ενδιαφέρεται που η μαμά του βιάζεται να πάει εγκαίρως σε μια σημαντική συνάντηση στη δουλειά της. Θέλει να κάτσει στο σπίτι και να παίξει. Μάλιστα όταν του αρνείται αυτό η μαμά του, ξαπλώνει στο πάτωμα θυμωμένος και βάζει τα κλάματα.
Ας δούμε πώς αντιδρά ο γονέας κάθε τύπου: 
  • Η αποστασιοποιημένη μαμά μπορεί να πει στο παιδί της ότι φέρεται ανόητα και ότι δεν υπάρχει λόγος να στενοχωριέται που θα φύγει από το σπίτι. Θα προσπαθήσει έπειτα να τον κάνει να ξεχάσει τη λύπη του και την αναστάτωσή του με κάτι φαγώσιμο. Ή θα αποσπάσει την προσοχή του μιλώντας του για τα παιχνίδια και τις δραστηριότητες που θα κάνουν στο σχολείο.
  •  Η επικριτική- αποδοκιμαστική μητέρα μπορεί να μαλώσει το παιδί της για το «γαϊδουρινό του πείσμα». Ίσως και να φτάσει να του δώσει ένα χέρι ξύλο.
  • Η επιτρεπτική- παραχωρητική μητέρα μπορεί να αγκαλιάσει το παιδί της και να του δείξει ότι δεν πειράζει που θέλει να μείνει σπίτι. Για να τον πείσει όμως να πάει σχολείο δεν θα ήξερε τι να κάνει. Σίγουρα όχι να δωροδοκήσει, ούτε να το μαλώσει ή να το τιμωρήσει. Το πιθανότερο, θα καταλήξει σε μια συμφωνία τύπου «έλα να παίξουμε κάτι για λίγο και μετά να πάμε σχολείο, εντάξει;». Αυτό θα προσφέρει μια πρόσκαιρη λύση, όμως δεν θα μάθει στο παιδί να χειρίζεται παρόμοιες καταστάσεις στο μέλλον.
  • Από την άλλη, οι γονείς που διαπαιδαγωγούν συναισθηματικά τα παιδιά τους θα ακολουθούσαν την προσέγγιση της επιτρεπτικής μητέρας στην αρχή. Μετά θα έδιναν κατάλληλη καθοδήγηση στο παιδί για να αντιμετωπίσει τα δύσκολα συναισθήματά του. Δηλαδή, με ενσυναίσθηση και αντανάκλαση θα έλεγαν τα εξής μόλις το παιδί έλεγε ότι δεν θέλει να πάει σχολείο:
    «Καταλαβαίνω πώς νιώθεις. Καμιά φορά κι εγώ δεν θέλω να πάω στη δουλειά μου και θέλω να κάτσω σπίτι μαζί σου. Σήμερα όμως υποσχέθηκα να είμαι στις εννιά στο γραφείο μου»...
    «Μα γιατί; Δεν θέλω να πάω σχολείο, είναι άδικο», θα απαντούσε κλαίγοντας ο μικρός.

    Και η μαμά θα συνέχιζε, «Είσαι λυπημένος ε;», αφήνοντας τον να κλάψει στην αγκαλιά της. «Κι εγώ είμαι λυπημένη. Ας σκεφτούμε τι θα κάνουμε. Αύριο που δεν έχω δουλειά ούτε εσύ σχολείο, μπορούμε να είμαστε όλη μέρα μαζί. Τι θες να κάνουμε λοιπόν αύριο;».

    Και αρχίζουν μαζί να κάνουν σχέδια για τις ευχάριστες δραστηριότητες του Σαββάτου.
    Έτσι το παιδί νιώθει ότι η μαμά του ασχολείται με τα συναισθήματά του και έχει τη δυνατότητα να βιώσει και να αποδεχτεί τη λύπη του, την απογοήτευσή του και το θυμό του.

    Επιπλέον, μπαίνουν όρια (δεν μπορώ να αργήσω στη δουλειά μου) και του δίνεται μια προοπτική με το να προγραμματίζουν μαζί διασκεδαστικές δραστηριότητες για την επόμενη μέρα.

Ας έχουμε υπόψη ότι όλοι κάποιες φορές ανάλογα πάντα με τη συναισθηματική μας κατάσταση ή την κούραση μας, τις προσωπικές μας εμπειρίες, τα παιδικά βιώματα και τις πρακτικές των δικών μας γονέων μπορεί να χρησιμοποιούμε συμπεριφορές που άπτονται σε διαφορετική κατηγορία διαπαιδαγώγησης. 
Αυτό που μετράει είναι ο συνηθισμένος τρόπος που έχουμε για την αντιμετώπιση καταστάσεων. Δηλαδή, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων να παρατηρήσουμε ποιες πρακτικές τείνουμε να χρησιμοποιούμε. Αν μη τι άλλο, η παρατήρηση είναι το σημαντικότερο βήμα πριν την αλλαγή.



ΠΗΓΗ:

Gottman John, Η συναισθηματική νοημοσύνη των παιδιών,  Εκδόσεις Πεδίο, 2011.
 





1 σχόλιο :

  1. Αυτό το κείμενο το βρήκα αναδημοσιευμένο με κάποιες αλλαγές μια βδομάδα μετά σε άλλη σελίδα, χωρίς να αναφέρεται η πηγή του...
    Επομένως, προσοχή στις απομιμήσεις!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Παρουσιάστηκε σφάλμα σε αυτό το gadget